دکتر مرتضی عبدالهی متخصص کودکان و نوزادان

ایران، مشهد ، کلینیک پزشکی دکتر مرتضی عبدالهی ، واحد 01

تلفن تماس05136230049

هدف از شروع تغذیه-مهمترین قسمت.قبل از برنامه غذایی مطالعه این قسمت توصیه اکید میشود

اهداف شروع تغذیه و زمان شروع

چه سنی برای شروع مناسب است:

بسته به نمودار رشدی کودک از سن سنین ۴ تا ۶ ماهگی میتوان غذای کمکی کودک را شروعنمود .بر خلاف تصور شروع غذای کمکی کمک‌چندانی به رشد کودک نمیکند و در سنین زیر یکسال ۸۰ درصد از نیازهای بدن کودک از راه شیر مادر تامینمیشود

جهت شروع  باید کودک چه شرایطی داشته باشد:

بطور کلی کودک باید توانایی گردن گرفتنداشته باشد.تمایل کودک به خوردن و به سمت دهان بردن اشیاء هم بایستی وجود داشته باشد

برای انتخاب زمان مناسب شروع تغذیهبهتر است با پزشکتان مشورت کنید چون بسته به نمودار رشد شرایط کودکان متفاوت است.

خیلی از مراکز برای کودکی که وزن گیریخوب ندارد توصیه میکنند که غذای کمکی زودتر شروع شود.در حالی که کودکی که وزن گیریاش خوب نیست بایستی حتما یک بررسی آزمایشگاهی انجام شود چون ممکن‌است مشکل دیگری(مانند عفونتهای ادراری) داشته باشد.ضمن اینکه در این سنین تغذیه کمکی هیچ نقشی دروزن گیری کودک ندارد

زمان شروع تغذیه کمکی در بعضی فرهنگهابعد از یک سالگی است و بعضی جاها هم از دو ماهگی شروع میکنند..در کشور ما با توجهبه آموزشهای اخیر تاکید شدیدی روی راس ۶ ماهگی میشود که این تاکید خیلی مناسبنیست.چون در بعضی کودکان میتوان زودتر شروع نمود.

بعنوان مثال کودکی که ریفلاکس گوارشیدارد را میتوان در ۴ ماهگی غذا شروع نمود یا کودکی که وزن گیری خوبدارد را بهتر است زودتر شروع کنید

مجدد تاکید میشود در کودکی که مشکل وزنگیری دارد شروع زودرس تغذیه هیچ کمکی نمیکند و علل کمبود وزن کودک نیاز به بررسیدارد

هدف اول:کمک به رشد کودک:

در سن شروع تغذیه مقدار غذایی که کودکمیخورد کمک‌چندانی به رشد جسمی او نمیکند و بیشتر انرژی او از محل شیر مادر تامینمیشود.تا یک سالگی حدود ۸۰ درصد انرژی کودک از محل شیر مادرتامین میشود ودر ماه اول شروع تغذیه نزدیک‌۱۰۰درصد کالری مصرفی کودک از راه شیر مادرتامین میشودو تغذیه کمکی در ماه اول نقش چندانی در رشد کودک ندارد.در این سنینشروع تغذیه برای آشنا سازی کودک با غذا و مزه ها است.واقداماتی که توسط والدین جهتبیشتر خوردن کودک صورت میگیرد همگی اشتباه است .بنابراین نگران کم خوردن کودک در اینسن نباید باشید

در سن بعد از یک سالگی کم کم شیر مادراهمیتش کمتر میشود و تغذیه کمکی اثر بیشتری در رشد کودک دارد

بسیاری از والدین به این موضوع توجهینمیکنند و با ترفندهای مختلف قصد دارند کاری کنند که کودک بیشتر غذا بخورد.این ترفندهاهمگی به تکامل تغذیه ای کودک آسیب میرساند .

در روزهای ابتدایی فقط مزه مزه کردنغذا کافیست و کودک نیازی نیست حجم زیاد غذا بخورد.

 

هدف دوم :پیشگیری از حساسیت غذایی و آماده سازی کودک برای غذاهای حساسیت زا

 

مواد غذایی پایه ای که با انها غذاهایمختلف تهیه میشودتعداد حدود ۵۰ عدد است و در فرهنگهای مختلفمتفاوت.مواد پایه موادی هستند که از آنها غذا تهیه میشود.مانند سیب زمینی .تخممرغ.برنج.گندم.و…و با این مواد غذاهای مختلف تهیه میشود

جهت پیشگیری از حساسیت بایستی بیناضافه شدن مواد پایه به رژیم غذایی کودک فاصله ۲ تا ۳ روزه رعایت شود.

با رعایت این فاصله هم سیستم ایمنیکودک فرصت شناخت ماده جدید را پیدا میکند و هم در صورت بروز حساسیت ماده ای کهباعث حساسیت شده و اخیرا شروع شده شناخته میشود.

بعضی مواد بعلت شیوع بیشتر آلرژی و پیچیدهتر بودن پروتینها بایستی در زمان دیر تر و مشخص تری شروع شود.مانند گوشت .تخم مرغ.لبنیات .ادویه.مرکبات و…که در قسمت برنامه غذایی توضیح داده میشود.

یکیاز اصول مهم در پیشگیری از حساسیت ،تماس پوستی کودک با غذا ها است.زمانی که بهکودک اجازه بازی با غذا داده شود این حساسیت زدایی صورت میگیرد.وقتی کودک با غذابازی کند هم اعتماد به نفس بیشتری پیدا میکند و هم حساسیت کمتری به غذا در آینده پیدامیکند.

 

هدف سوم:آشنا سازی تدریجی کودک با غذاهای نیمه جامد و جامد

 

شیر مادر غذایی مایع است وکودک بایستیبتدریج به غذاهای نیمه مایع مانند فرنی و جامد له شده مانند پوره ها و بتدریج جامدکامل عادت داده شود.

این روند بایستی تدریجی صورت گیرد و اینروند تکاملی نیاید صرفا بخاطر بیشتر خوردن غذاهای رقیق تر به هم ریخته شود.

غلظت فرنی روز اول و دوم بایستی تفاوتداشته باشد و هر روز به سمت جامد تر شدن پیش بروید.

کودکان قبل از ۸ماهگی احتمال آسپیراسیون یا پریدن اشیا در ریه و خفگی دارند در کودکان کمتر از ۸ ماه تکه های غذایی بایستی کوچکتر از سایز نخودباشد.

سوپ در روزهای اول فقط بایستی میکس شودو در روزهای بعدی بایستی با قاشق له شود و بعد از ۸ ماهگی قطعات به سایز نخود برسد.

دیده میشود که بعضی خانواده ها تا یکسالگی سوپ یا عصاره گوشت میکس شده با شیشه به کودک میدهند که این اقدام در روندتکامل تغذیه ای کودک اختلال ایجاد میکند..

کم کم باید از سوپ به پوره ها به کته رسید..البته گوشت موجود در غذا گاهی لازم است تا یک سالگی بصورت چرخ شده یا میکس شده باشد.چون ممکن است سبب تهوع کودک میشود

هدف چهارم:پیشگیری از بد غذایی

یکی از رفتارهایی که سبب بد غذایی در آینده میشود اجبار به خوردن غذا در کودکان است.کودکان بایستی در انتخاب مقدار غذا آزادباشند.فقط تا زمانی که کودک تمایل به خوردن دارد بایستی به کودک غذا بدهید.

والدینی که غذاهای آماده و صنعتی مانندانواع برندهای سرلاک به کودک میدهند هم کودکشان در آینده در برابر غذاهای مفیدمقاومت میکند.

نکته دیگر ایجاد تنوع در غذا در این سنین است.وقتی به کودک در این سن فقط چند غذا که بیشتر دوست دارد هر روز میدهید کودک درآینده بد غذا میشود ولی اگر هر روز تنوع مختلفی از غذا ها تهیه کنید در آینده کودکبد غذایی کمتری از خود نشان میدهد.

هدف پنجم:افزایش اعتماد به نفس کودک

زمانی که به کودک اجازه دهید خودش هم غذا بخورد.در ماههای اول با غذا با دست بازی کند و از ۸ماهگی که توانایی نشستن پیدا نمود خودش هم قاشق بدست بگیرد اعتماد به نفس کودک تقویت میشود

والدین فقط تا ۲سالگی حق دارند با قاشق به کودک غذا بدهند و بعد از دو سالگی خود کودک کاملا مستقل باید غذا بخورد.

از رفتارهایی که سبب از بین رفتن استقلال کودک میشود اینست که غذا را با اجبار بهکودک بدهید .این رفتار عوارض جبران ناپذیری روی کودک خواهد گذاشت

 

شروع غذای کمکی کودکان در روزهای اول

هفته اول تغذیه کمکی

روز اول:

توصیه میشود قبل از مطالعه این قسمت ابتدا اصول کلی را مطالعه فرمایید

فرنی برای روز اول بهترین غذا است.

مقدار ۱۰۰ سی سی آب (یک استکان)و ۲.۵ گرم آرد برنج (معادل یک قاشق مرباخوری)ویک تکه کوچک نبات(معادل سایز یک نخود)برای شروع روز اول مناسب است

طرز تهیه: ابتدا در یک ظرف مناسب (ترجیحا پیرکس یا ظروف تفلون سرامیکی )آب را به دمای جوش برسانید.و یک تکه کوچک‌نبات (حجم یک نخود )هم در آن حل کنید.سپس آرد را کم کم به آن اضافه کنید و هم بزنید تا کمی قوام فرنی رقیق بگیرد.

چقدر و چگونه بخورد

پس از تهیه فرنی دستهای کودک را کامل بشویید و اجازه دهید با فرنی خودش هم بازی کند و سعی کند بخورد با دست(دمای فرنی داغ و سوزان نباشد) و همزمان با قاشق به کودک فرنی بدهید.برای روز اول خوردن یک قاشق هم کافیست.گاهی کودک فرنی را فقط مزه میکند و از دهان خارج میکند  که طبیعیست

سوال:این مقدار کم نبات باعث میشود که فرنی بسیار بی مزه باشد و کودک نخورد .آیا میتوان حجم بیشتر نبات یا شکر به آن اضافه نمود؟

جواب:خیر..همانطور که گفته شد در روزهای اول فقط مزه مزه کردن غذا کافیست و چون در این روزها جوانه های چشایی زبان کودک در حال تکامل است شیرین کردن غذا باعث شکل گیری نا مناسب این جوانه ها و مشکلات تغذیه ای در سنین بالاتر میشود

سوال :چرا فرنی را با شیر پاستوریزه و شیر گاو درست نمیکنیم.؟آیا میتوان از شیر مادر یا شیر خشک استفاده نمود؟

جواب:حساسیت به شیر گاو بسیار شایع است و شیر گاو در روزهای اول شروع تغذیه مناسب نیست.

در مورد شیر مادر جواب مثبت است و میتوان با شیر مادر فرنی درست کرد ولی بایستی کمی آب به آن اضافه نمود که موقع جوشیدن غلیظ تر نشود.

در مورد شیر خشک بستگی دارد که کودک قبلا شیر خشک مصرف میکرده یا نه…اگر قبلا شیر خشک مصرف میکرده میتوان در مرحله ای که آرد را به فرنی اضافه میکنید کمی شیر خشک هم به فرنی اضافه نمود

سوال:آیا از ظروف مسی یا آلومینیومی هم میتوان برای پخت غذای کودک استفاده نمود

جواب:خیر این‌ظروف مناسب نیستند .بهتر است پیرکس یا تفلون سرامیکی باشد

روز دوم:

در روز دوم هم مانند روز اول بایستی فرنی برای کودک تهیه کنید.در روز دوم تعداد دفعات تغذیه دو بار در روز است .فرنی در روز دوم با آرد بیشتر (سفت تر )از روز اول باید تهیه شود.گرم کردن مجدد غذا در ماه اول توصیه نمیشودو بایستی برای هر نوبت تغذیه غذا پخته شود و اضافی آن دور ریخته شود
سوال
آیا میتوان از سرلاک و ترکیبات صنعتی مشابه استفاده نمود؟
جواب:خیر.مصرف این غذا ها باعث میشود که ذایقه کودک بد شکل بگیرد و در آینده غذاهای طبیعی را بد غذایی کند.
سوال:از این فرنی که درست کردیم خودمان کمی خوردیم.بسیار بی مزه است .کودک هم آیا به همیک دلیل نمیخورد؟یا فقط مزه مزه میکند و سپس از دهان خارج میکند؟
جواب:کودک تا این سنین بجز شیر مادر چیز دیگری نخورده است و هنوز ذایقه او شکل نگرفته.بنابراین مفهوم طعم ها را هنوز بخوبی افتراق نمیدهد.مزه مزه کردن و گاهی بیرون دادن و تف کردن غذا در روزهای اول طبیعیست.کودک در حال تجربه طعمها و غذاها است..بهتر است اجازه دهید ذایقه کودک بدرستی شکل بگیرد.شیرین کردن غذا صرفا بخاطر بیشتر خوردن یا تغذیه مصنوعی مانند سرلاک این روند را مخدوش میکند
روز سوم:
در روز سوم شیره بادام هم به غذا اضافه میشود.
یک عدد بادام را بعد از جدا کردن پوست رنده کنید و در یک پارچه تمیز بپیچید و برای چند ساعت در مختصری آب داغ (یک چهارم استکان)قرار دهید .کم کم شیره سفید رنگی واردآب میشود که همین شیره را به فرنی کودک اضافه کنید
در روز سوم علاوه بر شیره بادام،فرنی هم با غلظت بیشتر ادامه یابد و تعداد دفعات تغذیه به سه وعده افزایش یابد
سوال
چرا فرنی با شیر تهیه نمیشود؟
جواب:بعلت آلرژی زیاد به شیر گاو در این سن بهتر است با آب تهیه شود.ولی چنانچه شیر مادر کافی باشد با شیر دوشیده شده مادر هم میتوان فرنی تهیه نمود
.سوال:شنیدیم که کودکان به بادام زیاد حساسیت دارند..اگر حساسیت نشان دادند چه کنیم
جواب:پس از شروع شیره بادام تا دو روز ماده غذایی جدید به رژیم کودک اضافه نکنید و در صورت وجود ضایعات پوستی یا خس خس سینه با پزشکتان مشورت کنید.
در صورت بروز حساسیت هم قطع دایم بادام توصیه نمیشود .اگر حساسیت شدید نباشد ۱۵ روز بعد میتوان دوباره بادام شروع نمود.
روز چهارم:
در روز چهارم فرنی و شیره بادام با غلظت بیشتر ادامه یابد و تعداد بادام به دو عدد در روز برسد.تعداد وعده های غذایی تا ۳الی ۴ وعده قابل افزایش است و مقدار غذا در هر وعده بسته به میل کودک تا ۵ قاشق هم قابل مصرف است
سوال
کودک این غذاها را بعلت بی مزه بودن و عدم شکر و نبات زیاد دوست نداردو فقط چند قاشق میخورد و دیگر نمیخورد .چه باید کرد؟
جواب:این حالت کاملا طبیعیست و به کودک فقط تا زمانی غذا بدهید که خودش تمایل دارد.از طرفی شیرین تر کردن غذا ها یا دادن غذاهای مصنوعی مانند سرلاک در این سن شاید سبب شود که کودک چند قاشق بیشتر بخورد ولی سبب شکل گیری نامناسب ذایقه کودک و مشکلات بد غذایی در آینده میشود
سوال:ما نگران این موضوع هستیم که کودک فقط چند قاشق بیشتر نمیخورد.آیا در رشد او اختلالی ایجاد میشود؟
جواب:همانطور که گفته شد تغذیه کمکی در هفته اول تا ماه اول هیچ نقشی در رشد کودک ندارد.پس به هیچ وجه نگران کم خوردن کودک نباشید.در این سن فقط به شکل گیری صحیح ذایقه و شخصیت تغذیه ای کودک فکر کنید.
در نزدیک یک سالگی هم بیش از ۸۰ درصد انرژی کودک از شیر مادر است.پس در ماههای بعد هم به مقدار غذای کودک توجهی نکنید
روز پنجم:
در روز پنجم میتوان یک ماده غذایی پایه جدید به رژیم غذایی کودک اضافه نمود.
میتوانید هویج پخته شده و کاملا له شده را به غذای کودک بصورت فرنی هویج اضافه نمود
سوال
در صورت بروز حساسیت چه باید کرد
جواب:در صورت بروز حساسیت به هویج یا هر ماده غذایی که تازه شروع شده بایستی آن ماده حذف شود و بعد از چند هفته با مشورت پزشک مجدد شروع شود
سوال:در صورتی که فصل هویج نبود آیا میتوان از سایر مواد استفاده نمود
جواب :بله بسته به نوع فرهنگ‌غذایی خانوار میتوانید از سایر سبزیجات هم استفاده کنید ولی با رعایت اصل فواصل چند روزه بین مواد پایه غذایی
روز ششم:
در روز ششم غذاهی قبلی با غلظت بیشتر و تعداد بادام بیشتر و تعداد وعده های بیشتر بایستی با کودک داده شود
سوال
زمانی که کودک سرش را از قاشق برمیگرداند یا دهانش را قفل میکند چه باید کرد؟
جواب:در این موارد به هیچ عنوان نباید پافشاری و اصرار کنید تغذیه کودک برای حد اقل دو ساعت باید متوقف شود و بعد از دو ساعت مجدد شروع شود
هر گونه اصرار و پافشاری سبب تشدید حس لجبازی و بد غذایی در آینده خواهد شد.متاسفانه بسیاری از والدین سطح فکرشان در همین سطح مقدار غذای کودک بالاتر نیست و اصلا به شکل گیری صحیح شخصیت کودک فکر نمیکنند.
کودک وقتی با اجبار تغذیه شود مهارت ..نه..گفتن را از دست میدهد و یا روحیه لجبازی در او شکل میگیرد.هر دو حالت فوق در زندگی آینده کودک اختلالات جدی ایجاد میکند.
روز هفتم:
روز هفتم میتوانید جهت غلیظ تر شدن غذا در فرنی بجای آرد از برنج نیمه که پخته شده و له شده استفاده کنید و ترکیب نهایی شبیه شیر برنج با همان غلظت میشود.
در روز هفتم تعداد بادام را میتوان به ۴ عدد افزایش داد و غذاهای قبلی هم با تنوع ادامه یابد
سوال
غذای کودک را وقتی والدین میخورند بسیار بی مزه است.علت کم خوردن کودک همین بی مزگی است؟
جواب:جوانه های چشایی کودک در این سن هنوز کامل نشده و کودک مفهوم طعم غذاها را بخوبی متوجه نمیشود.شیرین کردن غذا سبب اختلال در ذایقه کودک در آینده میشود

بیشتر بخوانید “شروع غذای کمکی کودکان در روزهای اول”

از ابتدای هفته دوم شروع تغذیه کمکی تا انتهای ماه اول

ماه اول شروع تغذیه

دومین هفته:

در هفته دوم باید سوپ شروع شود.

سوپ روز اول بایستی با حد اقل مواد تهیه شود..ترکیب آب و برنج و هویج و مختصری رشته فرنگی

این سوپ بایستی بدون نمک و ادویه تهیه شود و نباید رب هم به آن اضافه کنید. بیشتر بخوانید “از ابتدای هفته دوم شروع تغذیه کمکی تا انتهای ماه اول”

تداوم تغذیه تا آخر یک سالگی

ادامه تغذیه از ماه دوم شروع تا یک سالگی

ماه دوم از زمان شروع تغذیه کمکی:

در ماه دوم کالری غذا باید افزایش یابد و میتوان پوره یا آرد غلات را به غذای کودک اضافه نمود

بیشتر بخوانید “تداوم تغذیه تا آخر یک سالگی”

بی اشتهایی در کودکان ..علل و روش صحیح برخورد

بی اشتهایی

شایعترین علت بی اشتهایی در کودکان عدم آگاهی والدین از مقذار نیاز کالری کودکان است.بطور متوسط یک کودک ۲ ساله با وزن حدود ۱۲ کیلوگرم روزانه بین ۱۰۰۰تا ۱۲۰۰ کیلوکالری نیاز دارد.و یک کودک ۵ ساله حدود ۱۵۰۰ تا ۱۷۰۰ کالری..اگر نگاهی به جدول کالری مواد غذایی بیندازید مشاهده میکنید مقدار غذای کودک در اغلب مواقع کافیست و والدین توقع زیاد خوردن اشتباه از کودک دارند.بعنوان مثال هر قاشق برنج حدود ۴۰ کالری دارد.یک وعده کوچک شامل ده قاشق برنج (عملا مقدار خیلی کم در بشقاب کودک میشود) به همراه سه قاشق خورش ساده حدود ۵۰۰ کالری میشود و عملا برای یک وعده کودک کافیست.و والدین با اصرار به بیشتر خوردن کودک در روند فیزیولوژیک رشد کودک اختلال ایجاد میکنند. بیشتر بخوانید “بی اشتهایی در کودکان ..علل و روش صحیح برخورد”

اثر شیردهی روی وزن مادر

یکی از بهترین راههای کاهش وزن مادران پس از زایمان شیردهی است…برای تولید هر یک لیتر شیر مادر حدود ۱۰۰۰کیلو کالری انرژی مصرف میکند .این مادر اگر رژیم غذایی صحیح داشته باشد هر ماه بین ۲ تا  کیلو وزن کم میکند و در حدود  ۸ ماهگی به وزن قبل بارداری برمیگردد ..برای توضیح بیشتر در پیاده روی ملایم هر ساعت ۳۰۰ تا ۴۰۰ کالری مصرف میشود.و در دویدن حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ کالری مصرف میشود ..و شیر دهی گاهی معادل ۲ ساعت ورزش ملایم است..چند مقاله در ادامه بیشتر بخوانید “اثر شیردهی روی وزن مادر”

شیر خشکهای مختلف موجود در بازار

ذکر این نکته ضروریست که مصرف و شروع هر گونه شیر خشک بدون مشورت پزشک ممنوع است و در توضیحات ادامه که از سایت داروخانه دکتر علی زاده است اشاره ای به برند تجار یشیر خشک نکردیم چون به هیچ عنوان تبلیغ برای هیچ نوع شیر خشکی را در سایت مجاز نمیدانیم بیشتر بخوانید “شیر خشکهای مختلف موجود در بازار”

از شیر گرفتن کودک

سن مناسب از شیر گرفتن:
در سال اول زندگی شیر مادر تا ۸۰ درصد انرژی کودک را تامین میکند و از شیر گرفتن میتواند به رشد کودک صدمه بزند.

بیشتر بخوانید “از شیر گرفتن کودک”

طراحی شده توسط ساینا وب